Obwód głowy 1 - fot. Jakub WittchenW ramach tegorocznej edycji Festiwalu Malta pokazano dobrze znany poznańskiej publiczności spektakl, Obwód głowy Teatru Nowego w Poznaniu. Sztuka w reżyserii Zbigniewa Brzozy powstała na podstawie reportażu Włodzimierza Nowaka Obwód głowy, w którym wykorzystano fragmenty książki Szkoła janczarów. Listy do niemieckiego przyjaciela autorstwa Alojzego Twardeckiego. Dramaturg Wojciech Zrałek-Kossakowski odwołał się także do materiałów prasowych i archiwalnych.

Obwód głowy to spektakl, którego nie ma. W zamian, teatralna publiczność zostaje zaproszona na plan filmu dokumentalnego o dzieciach, które w czasie II wojny światowej zostały odebrane polskim rodzicom i oddane do adopcji w Niemczech. Nauczyły się języka niemieckiego, pokochały swoje nowe, bardzo dbające o nich, rodziny, a przede wszystkim zapomniały o swoich korzeniach. W ich pamięci pozostaje jedynie dom dziecka, z którego zostali zabrani przez swoich niemieckich rodziców, opiekunów, którym zawdzięczają normalne życie. Minęło zaledwie kilka lat, kiedy ich szczęśliwe dzieciństwo zostało brutalnie przerwane. Wojna się skończyła, a polskie rodziny, za pomocą międzynarodowych organizacji oraz instytucji, rozpoczęły poszukiwania odebranych wcześniej dzieci. I znaleźli, odebrali i sprowadzili do domu. Tylko czyj to był dom?

Obwód głowy 2 - fot. Jakub WittchenObwód głowy to wzruszający reportaż o dzieciach, które dwukrotnie zostały wyrwane ze swojego otoczenia, odebrane kochającym je rodzicom i przekazane, na pozór, obcym ludziom. Dla wielu z nich powrót do Polski był krzywdą znacznie większą niż odebranie ich w czasie wojny. Nie znały języka polskiego, nie pamiętały swoich biologicznych rodziców, nie akceptowały swojej polskości, a nade wszystko kochały swoich niemieckich rodziców, którzy nigdy nie zrobili im krzywdy. Wręcz przeciwnie – byli pełni miłości, szacunku, zrozumienia i rodzinnego ciepła. Odzyskiwane dzieci zostały wyrwane z dobrych, bogatych domów i przewiezione do biednej, zniszczonej wojną Polski, która była im całkiem obca.

Jest to spektakl przejmujący, wyjątkowy, pokazujący II wojnę światową z mało znanej, a może nawet nieznanej, strony. To opowieść o ofiarach Lebensbornu – dzieciach, które w wyniku zawirowań historii dwukrotnie zostały zmuszone zmieniać narodowość, język oraz swoje matki. Mali bohaterowie byli bezbronni nie tylko wobec okrucieństwa wojny, ale również wobec bezduszności dorosłych, którzy w imię narodowych racji odebrali im rodziny i tożsamość.

Dramatyzmu tej smutnej opowieści dodaje sam pomysł na wystawienie spektaklu w formie dokumentalizowanej. Wspomnienia dorosłych oglądanych oczami dzieci, a także wizualizacje i fragmenty filmów stylizowanych na kroniki filmowe, sprawiają, że widz czuje się jak w prawdziwym studiu telewizyjnym. Ogląda spektakl jak kolejny reportaż pokazywany na małym ekranie – z tą tylko różnicą, że na scenie są prawdziwe łzy, wzruszenie, strach, lęk, złość i niepewność. Zarówno tych najmłodszych, którzy zostali wyrwani ze swojego świata, jak i tych, którym pozostała już tylko pustka i samotność.

[fot. Jakub Wittchen]