Esesman i ŻydówkaNajważniejsze ludzkie uczucia i emocje nie podlegają podziałom na odpowiednie lub nieodpowiednie czasy, okoliczności czy miejsca. W ich obliczu nieistotna staje się polityka, wielkie idee i mechanizmy rządzące światem. Uczucia często również łączą ludzi, których losy pozornie są niemożliwe do scalenia. O takiej właśnie absurdalnej miłości, która nie miała prawa się zdarzyć jest opowieść o życiu Debory i Brunona.

Najnowsza powieść Justyny Wydry, Esesman i Żydówka nie jest książką odkrywczą, nowatorską, pokazującą inne, nieznane dotąd oblicze Holocaustu. Nie zdradza czytelnikowi niczego nowego i nie zanalizuje skomplikowanych motywacji bohaterów – ale chyba nie ma takich ambicji. Jej wartka akcja, sprawne użycie języka i popularny, skazany na sukces, schemat fabularny z wyraźnie zarysowanym punktem kulminacyjnym i momentem zwrotu akcji, sprawiają, że czytelnik dostaje do rąk wciągającą lekturę. Esesman i Żydówka to niemal klasyczny romans, pozwalający, dzięki konkretnemu usytuowaniu historycznemu, na ponowne zetknięcie się z dramatem II wojny światowej.

Młoda Żydówka Debora cudem ucieka z transportu do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Na jej drodze staje bowiem Bruno – esesman, któremu dziewczyna uratowała niegdyś życie. Mężczyzna, pozostający pod jej niezwykłym urokiem, postanawia odwdzięczyć się za wcześniej okazaną litość i pomaga Deborze wrócić do Krakowa. Ich drogi przecinają się wielokrotnie, a zażyłość, która należy zdecydowanie do tych trudnych i skomplikowanych, odmienia także ich powojenne losy.

Opowieść o uczuciu pomiędzy katem a ofiarą, o miłości, która nie powinna się zdarzyć, a która – na przekór wszystkiemu – pojawia się to motyw nieco schematyczny, przerysowany i okraszony przesadną dozą tragizmu. Łączenie dwóch odległych światów już w samym tytule wywołuje skojarzenia z literaturą ocierająca się o kicz, starającą się na siłę przyciągnąć i porwać czytelnika. Niemniej jednak Esesman i Żydówka to książka sprawnie i dobrze napisana. Narracja, dzięki wykorzystaniu mowy zarówno trzecio- jak i pierwszoosobowej, jest dynamiczna i wciągająca. Autorka ciekawie i dość wiernie zarysowuje tło historyczne, nie wdając się przy tym w szczegółowe opisy wydarzeń, lecz przedstawia losy dwóch rodzin jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej, a także zaraz po jej zakończeniu. Małe ucieczki od głównego wątku pozwalają na zarysowanie charakteru epoki oraz środowisk, z których bohaterowie powieści pochodzą. Zaglądanie w przeszłość Debory i Brunona zdecydowanie urozmaicają główny wątek, czyniąc go bardziej uniwersalnym, prawdziwszym, a także mniej łzawym i romansowym.

Esesman i Żydówka to propozycja dla wszystkich mających ochotę na klasyczną, wciągającą powieść – łatwą, lecz bynajmniej nie lekką i nie do końca przyjemną. Historyczne usytuowanie opowieści sprawia, że akcja staje się mroczna, okrutna i smutna. Losy bohaterów zostają jednak zwieńczone szczęśliwym zakończeniem, co sprawia, że w tym miejscu prawdziwość tej historii zaczyna się kończyć.